Hai nhân viên dùng cùng một công cụ AI. Một người nhận được bản nháp dùng ngay, người kia phải sửa gần hết. Khác biệt thường nằm ở câu lệnh (prompt), không nằm ở công cụ.
Bài này đưa ra một khung bốn phần kèm ba ví dụ cho việc hằng ngày của cửa hàng, công ty nhỏ. Khung dựa trên hướng dẫn chính thức của Google, Anthropic và OpenAI, dùng được với Gemini, Claude hay ChatGPT.
Khung bốn phần
Hướng dẫn viết câu lệnh của Google Workspace chia một prompt hiệu quả thành bốn yếu tố. Chúng tôi gọi tên theo cách dễ nhớ hơn:
- Vai trò: AI đóng vai ai, hoặc bạn là ai. Ví dụ: “Bạn là nhân viên chăm sóc khách hàng của một tiệm bánh.”
- Việc cần làm: một động từ rõ ràng: viết, tóm tắt, phân loại, trả lời.
- Bối cảnh: những gì AI không thể tự biết: sản phẩm, khách hàng, chính sách, kết quả sẽ dùng vào đâu.
- Định dạng: độ dài, giọng văn, cách trình bày (gạch đầu dòng, bảng hay một đoạn văn).
Google cũng ghi rằng không cần đủ cả bốn trong mọi prompt, có vài yếu tố là đã giúp ích. Phần hay bị bỏ quên nhất là bối cảnh. Tài liệu của Anthropic ví mô hình AI như một nhân viên mới rất giỏi nhưng chưa biết cách làm việc của công ty bạn, và đưa ra một phép thử: đưa prompt cho một đồng nghiệp chưa biết gì về việc này. Nếu họ bối rối, AI cũng vậy.
Ví dụ 1: Mô tả sản phẩm
Prompt thường gặp:
Viết mô tả cho áo sơ mi linen.
AI phải tự đoán khách hàng, độ dài, giọng văn, nên thường trả về một đoạn chung chung. Bản đủ bốn phần:
Bạn là người viết nội dung cho một shop thời trang nam bán online.
Viết mô tả sản phẩm cho trang bán hàng.
Sản phẩm: [tên, chất liệu, kích cỡ, màu]
Khách hàng: [ví dụ: nam văn phòng, mua để đi làm]
Điểm khác biệt: [điều thật sự khác của sản phẩm]
Viết 3 đến 5 câu, giọng thân thiện, không dùng từ “tuyệt vời”, “hoàn hảo”.
Chỉ dùng thông tin ở trên.
Phần trong ngoặc vuông là chỗ bạn điền thông tin thật. Hướng dẫn của OpenAI khuyên thay mô tả mơ hồ như “khá ngắn” bằng yêu cầu cụ thể như “3 đến 5 câu”. Dòng cuối ngăn AI tự thêm chi tiết nghe hợp lý nhưng sai, như chất liệu hay chính sách đổi trả.
Ví dụ 2: Trả lời đánh giá một sao
Bạn là chủ một quán cà phê, trả lời đánh giá của khách trên Google Maps.
Trả lời đánh giá dưới đây.
Đánh giá của khách:
"""
[dán đánh giá]
"""
Sự việc thật: [điều bạn đã kiểm tra, ví dụ: hôm đó thiếu người, đơn ra chậm]
Quán được phép: [ví dụ: xin lỗi, mời khách quay lại, tặng một ly lần sau]
Trả lời dưới 80 từ, xưng “quán”, nhận phần lỗi có thật, không tranh cãi.
Chỉ đề nghị những gì quán được phép. Viết 2 phương án để tôi chọn.
Dấu """ tách phần khách viết khỏi phần chỉ dẫn. OpenAI, Anthropic và Google đều khuyên dùng dấu phân cách như vậy (ba ngoặc kép, ### hay thẻ XML) để AI phân biệt lệnh với nội dung cần xử lý.
Dòng “Quán được phép” theo một lời khuyên khác của OpenAI: nói rõ AI nên làm gì, thay vì chỉ liệt kê điều cấm. AI sẽ không tự nghĩ ra lời hứa mà quán không giữ được.
Ví dụ 3: Tóm tắt tài liệu dài
Với hợp đồng hay báo cáo dài, AI đọc nhanh nhưng dễ sai ở chi tiết.
<tai_lieu>
[dán toàn bộ hợp đồng]
</tai_lieu>
Tôi là chủ cửa hàng, sắp ký hợp đồng thuê mặt bằng ở trên.
Trước tiên, trích nguyên văn các điều khoản về giá thuê, thời hạn, tăng giá, phạt và chấm dứt hợp đồng.
Sau đó tóm tắt mỗi điều khoản bằng một câu dễ hiểu, ghi rõ số điều để tôi đối chiếu.
Cách viết này theo lời khuyên chung của Anthropic và Google cho tài liệu dài: tài liệu đặt lên đầu, câu hỏi để cuối, bọc trong thẻ để tách khỏi chỉ dẫn. Anthropic còn gợi ý bắt AI trích nguyên văn trước khi tóm tắt, để nó tập trung vào đúng đoạn cần đọc. Bạn cũng nhờ đó mà kiểm tra nhanh được.
Xem chính sách dữ liệu của công cụ trước khi dán hợp đồng vào, và luôn đọc lại điều khoản gốc trước khi ký. Bản tóm tắt của AI không thay được tư vấn pháp lý.
Thêm ví dụ mẫu khi cần đúng giọng
Muốn AI viết đúng giọng của shop, đưa ví dụ thường hiệu quả hơn mô tả. Google khuyên luôn kèm vài ví dụ mẫu cùng một định dạng. Anthropic coi ví dụ là một trong những cách đáng tin cậy nhất để điều chỉnh giọng văn và cấu trúc câu trả lời.
Đây là ba bài đăng cũ của shop, viết đúng giọng chúng tôi muốn:
<vi_du>[bài 1]</vi_du>
<vi_du>[bài 2]</vi_du>
<vi_du>[bài 3]</vi_du>
Viết bài đăng mới theo đúng giọng trên cho: [sản phẩm, dịp].
Chọn bài thật mà khách từng hưởng ứng, và đừng chọn ba bài na ná nhau.
Sửa prompt và lưu thành bộ
Prompt đầu tiên hiếm khi tốt ngay. Google khuyên coi việc viết prompt như một cuộc trò chuyện: xem kết quả, nói AI sửa chỗ nào, thử cách diễn đạt khác. Vài thói quen nên có:
- Mỗi lần chỉ sửa một chỗ, để biết thay đổi nào tạo ra khác biệt.
- Nhờ chính AI góp ý. Hướng dẫn của Google gợi ý mở đầu bằng: “Biến câu này thành một câu lệnh hiệu quả: [câu lệnh của bạn]”.
- Prompt nào cho kết quả ổn thì lưu vào một tài liệu chung, đánh dấu chỗ cần điền, để cả đội dùng lại.
- Đọc lại kết quả, nhất là tên, giá, số liệu và lời hứa với khách. Chính Google ghi rằng AI đôi khi trả lời ngoài dự đoán.
Khi cả đội cùng dùng
Một tài liệu chung đủ cho vài người. Khi đội đông hơn, khó nhất là giữ mọi người dùng đúng bản mới nhất. Tool AI của chúng tôi làm việc này: mỗi đầu việc là một công cụ đã viết sẵn prompt, giọng văn và định dạng đầu ra, nhân viên chỉ điền vài thông tin.
Nếu muốn tự viết bộ prompt cho công việc của mình, khóa AI ứng dụng cho người đi làm có phần viết prompt có cấu trúc, và dự án cuối khóa chính là bộ prompt đó.